Πατριδογνωσία

Φωτογραφία από την ομάδα παραδοσιακών χορών της εκκλησίας όπου πηγαίνουμε, St. Demetrios στο Union, NJ

Άρχισε διστακτικά να μπαίνει η άνοιξη. Ακόμη κάνει πολύ κρύο, συχνά κοντά στο μηδέν, όμως η ατμόσφαιρα δίνει τώρα μια πιο ανοιξιάτικη αίσθηση. Στον κήπο είδα να ξεμυτίζουν δειλά μέσα από το χώμα κάτι πράσινες κορφούλες. Με ανυπομονησία περιμένω να ζεστάνει λίγο για να μπορούμε πιο άνετα να βγούμε έξω, αλλά, απ’ ό,τι μου λένε, αυτό μπορεί να αργήσει κανένα μήνα ακόμη, ίσως πιο πολύ.

Την Κυριακή παρακολουθήσαμε τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου στην εκκλησία όπου πηγαίνουμε (οι διάφοροι εορτασμοί δεν συμπίπτουν πάντα με την αντίστοιχη γιορτή για πρακτικούς λόγους). Είχε οργανωθεί γιορτή από το ελληνικό απογευματινό σχολείο. Θύμιζε πολύ τις εμπειρίες μου από το σχολείο, ειδικά από το δημοτικό που ήταν δημόσιο. Οι κλασικές παραδοσιακές στολές, οι κλασικές εικόνες με τους ήρωες του ’21, τα κλασικά δημοτικά τραγούδια, τα κλασικά ποιήματα και σκετς. Τα συναισθήματα που μου προξένησε η όλη εμπειρία ήταν ανάμικτα, συγκεχυμένα…

Τα παιδιά τραγούδησαν τον εθνικό ύμνο κρατώντας ελληνικές σημαίες – έκλαιγα με αναφιλητά χωρίς να μπορώ να σταματήσω – ευτυχώς τα παιδιά μας ήταν μαζι με τ’άλλα και δε μ’ έβλεπαν. Και πέρυσι στην Ελλάδα την ίδια μέρα, στην απονομή στεφάνων πριν την παρέλαση, όπου είχε παιχτεί ο εθνικός ύμνος, το ίδιο μου είχε συμβεί. Σκεφτόμουν την αντιδιαστολή μ’αυτήν την περσινή σκηνή, πέρυσι έκλαιγα γιατί φεύγω, φέτος γιατί είμαι εδώ. Ξέρω ότι πολλοί θα έχετε αντιρρήσεις, με λέτε υπερβολική, με λέτε κολλημένη, απαισιόδοξη, ότι δεν ανοίγω τον εαυτό μου σε καινούργιες εμπειρίες. Μου είναι, όμως, πολύ δύσκολο να περιγράψω πόσο βαθύ νιώθω το κενό που αισθάνομαι μακριά απ’ την πατρίδα μας. Πόσο σημαντικό κομμάτι του εαυτού μου αποτελεί η Ελλάδα, ώστε, χωρίς αυτήν, να χάνεται για μένα ένα κεφαλαιώδες στοιχείο της ζωής. Καταλαβαίνω τώρα καλύτερα τον μπαμπά μου, που με προσήλωση αφιερώνει, καθώς μεγαλώνει, τον περισσότερο ελεύθερο χρόνο του στην Κρήτη και στο χωριό του.

Αναρωτιέμαι, αν εγώ αισθάνομαι έτσι, που έχω φύγει με τις καλύτερες συνθήκες, με αεροπλάνα προσβάσιμα, με φθηνό τηλέφωνο, διαδίκτυο, skype, και με την ελπίδα να μην αργήσουμε να επιστρέψουμε, πώς θα πρέπει να αισθάνονταν οι μετανάστες του παρελθόντος; Δεν μπορώ ούτε καν να το προσεγγίσω. Επίσης μου δημιουργείται η απορία: Πώς εγώ, μεγαλωμένη στην καλοπέραση των Β.Π., χωρίς ιδιαίτερη επαφή με την ελληνική φύση και παράδοση (νιώθω τελείως έξω απ’ τα νερά μου όταν βρίσκομαι στην επαρχία, δεν ξέρω σχεδόν καθόλου δημοτικούς χορούς, ακούω κλαρίνο και σε πέντε λεπτά το αυτί μου δεν αντέχει άλλο), χωρίς να μπορώ να διανοηθώ ούτε κατά το ελάχιστο τις δυσκολίες που έχουν σφραγίσει τη φυλή μας στην πορεία της μέσα στο χρόνο, χωρίς ιδιαίτερες παραστάσεις από τον ελληνικό πολιτιστικό πλούτο (στο σχολείο εκτέθηκα σ’αυτά όπως όλοι μας, στο σπίτι ούτε έντεχνη ούτε δημοτική μουσική άκουγαν οι δικοί μου, ούτε κανένα φοβερό ενδιαφέρον για την ελληνική ιστορία ή τέχνη είχαν όταν μεγάλωνα, ούτε την Εκκλησία αγαπούσαν ιδιαίτερα, ούτε αρχαίους συγγραφείς διάβαζαν πολύ, ούτε νεότερη ή σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία ή ποίηση, γενικώς δεν με μύησαν με καμιά έμφαση στα στοιχεία αυτού που θα λέγαμε “ελληνικότητα”, αλλά ούτε κι εγώ δεν είχα κανένα ενδιαφέρον γι’ αυτά μέχρι που βρέθηκα την πρώτη φορά εδώ σε ηλικία 28 χρονών), πώς, λοιπόν, εγώ, η γιαλαντζί Ελληνίδα, γίνεται να νιώθω τόσο δυνατά τη χώρα αυτή ως κομμάτι μου ώστε να αισθάνομαι τη ζωή μου λειψή μακριά της;

Παρακολουθούσα το κλασικό μείγμα κιτς και πατριωτισμού της γιορτής και αναλογιζόμουν την εικόνα που έχουν οι Ελληνοαμερικάνοι εδώ για την Ελλάδα. Η χώρα που φαντάζονται δεν υπάρχει. Αυτό που θυμούνται και διδάσκουν στα παιδιά τους είναι μια εικονική Ελλάδα, μια Ελλάδα του παρελθόντος, μια Ελλάδα της εποχής που αυτοί ή οι γονείς τους την άφησαν για να έρθουν εδώ, πολλές δεκαετίες πριν. Έβλεπα τα παιδάκια (εγγόνια κυρίως των Ελλήνων μεταναστών) να φοράνε παραδοσιακές στολές και να λένε τα ποιήματά τους με τα σπασμένα τους Ελληνικά και αναρωτιόμουν: Τι σημαίνει γι’αυτά το ότι έχουν τούτη την καταγωγή; Γιατί μαθαίνουν Ελληνικά, πώς το αισθάνονται; Τι νιώθουν όταν τραγουδάνε “Σε γνωρίζω από την κόψη” και φωνάζουν “Ζήτω η Ελλάδα!”; Τα παιδιά είναι Αμερικανάκια, το πρωί στο σχολείο απαγγέλλουν (όπως και τα δικά μας) “I pledge allegiance to the flag of the United States of America”, στο σπίτι μιλάνε Αγγλικά όσο και αν οι γονείς τους απαντούν στα Ελληνικά, γι’ αυτά η Ελλάδα είναι ένα μακρινό μέρος με ωραίες παραλίες που επισκέπτονται κάποια καλοκαίρια κι απ’ το οποίο τυχαίνει να προέρχονται οι παππούδες τους, είναι τζατζίκι, συρτάκι, σουβλάκι.

Κι από την άλλη, τι νόημα έχει όλο αυτό; Τι θα συμβεί στην επόμενη και μεθεπόμενη γενιά; Σταδιακά η καταγωγή θα ξεθωριάσει και θα χαθεί. Κι αν ακόμη δεν ξεθωριάσει τόσο γρήγορα, ποιος είναι ο σκοπός να τη διατηρεί κανείς τεχνητά, σαν αυτούς που βρίσκονται σε κώμα στο νοσοκομείο και συντηρούνται στη ζωή με σωληνάκια και μηχανήματα; Υπάρχει περίπτωση να ζήσει ποτέ κανένα απ’ αυτά τα παιδιά ξανά στην Ελλάδα; Αν όχι αδύνατο, το βρίσκω σίγουρα πολύ δύσκολο. Υπάρχει περίπτωση με κάποιο τρόπο να συνεχίσουν την ελληνική τους κληρονομιά; Δεν ξέρω. Με λέτε ίσως υπερβολική, όμως τι νόημα έχει να προσπαθούμε να εμφυσσήσουμε στα παιδιά μας την αγάπη για την Ελλάδα αν δεν είναι να γυρίσουμε πίσω; Αν δεν τη ζήσουν ως βίωμα, η εικόνα που θα έχουν θα είναι σαν τις τουριστικές καρτ ποστάλ. Μήπως όλο αυτό είναι απλά συναισθηματισμός, για να καλύπτουμε όσο γίνεται εμείς οι γονείς το κενό που νιώθουμε μακριά απ’ τη χώρα μας;

Και τελικά ποια είναι η Ελλάδα, αυτή που υπάρχει, όχι αυτή που φαντάζονται ή θυμούνται οι Ελληνοαμερικάνοι; Αυτή που εγώ ασφυκτιώ μακριά της; Έβλεπα τις γνωστές μελοδραματικές/γλυκανάλατες ζωγραφιές των αγωνιστών της Επανάστασης (μη με πείτε γραφική, σκεφτείτε το λίγο) με το παράστημά τους, τις μουστάκες τους, τις φουστανέλες τους, τα φυσεκλίκια τους, τα φέσια τους, και αναρωτιόμουν, εμείς ποιοί είμαστε; Ήταν αγράμματοι, βρώμικοι, απολίτιστοι, άξεστοι, φτωχοί, όμως ήταν σίγουροι για το ποιοι είναι και τι θέλουν από τη ζωή. Εμείς; Ακριβώς το αντίθετο. Ο Γιώργος αναλώνει τη ζωή του στην κυριολεξία μπροστά σε έναν υπολογιστή, χάνει σχεδόν όλες τις στιγμές που θα μπορούσε να είναι μαζί με μένα και τα παιδιά, για ποιο λόγο, για ποιο σκοπό; Το ίδιο και όλοι οι φίλοι μας στην Ελλάδα. Δουλεύουν και τρέχουν μέρα – νύχτα, γιατί; Για ποιο ιδανικό;

 Έτυχε και διάβασα τις ίδιες μέρες ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία της παιδικής ηλικίας, “Το καπλάνι της βιτρίνας”, και συνεχώς αναρωτιόμουν το ίδιο. Διάβασα μετά τυχαία σε ένα κείμενο, αμφιβόλου αντικειμενικότητας σύμφωνα με αυτά που μαθαίνω στο πανεπιστήμιο, το ακόλουθο που με άγγιξε πάρα πολύ: (Μετά τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους, η ελλαδική άρχουσα τάξη πέρασε) “από το όραμα στο κομπόδεμα, από το Ρωμανό το Μελωδό στο Χαίντελ, από τον τσάμικο στον Τζίμη Μακούλη (και αργότερα στον Μαζωνάκη και την… Καλομοίρα), από τον Μακρυγιάννη στις “Δύο Ορφανές” και μετά στον Κούντερα και τον Κοέλο, με ολίγη από “ΚΛΙΚ”, “ΝΙTRO” και έτερους lifestyle μεγαλοχαρτοπολτούς”. Όπως λέει και ο Αλκίνοος Ιωαννίδης (στο τραγούδι “Πατρίδα”), “Έτσι κι αλλιώς μπερδεμένη, η πίστη μας η καημένη, ο Σολωμός με Armani και την καρδιά ανοιχτή”.

Και, τελικά, βλέποντας τις ζωγραφιές με τους ήρωες του ’21 στη γιορτή αναρωτιόμουν… Οι άνθρωποι αυτοί έχυσαν το αίμα τους για να ζούμε τώρα εμείς. Η θυσία τους τι αντίκρυσμα είχε; Εμείς τι νιώθουμε και τι μπορούμε να κάνουμε τώρα; Θα δώσω πάλι την κλασική μου απάντηση: Δεν ξέρω. Εύχομαι βαθύτατα άλλοι να έχουν κάποια ιδέα.

Advertisements

6 thoughts on “Πατριδογνωσία

  1. Δεν ξέρω αν είμαι αντικειμενική τώρα εγώ (δεν φημίζομαι για τα πατριωτικά μου συναισθήματα), αλλά η γνώμη μου είναι ότι η έννοια της πατρίδας (οποιαδήποτε είναι αυτή, η Ελλάδα ή η Ζουαζιλάνδη) σχετίζεται πολύ περισσότερο με τη δική μας ανάγκη για ασφάλεια, κάτι πολύ προσωπικό που ανάγεται σε πρώιμα βιώματα. Εγώ αισθάνομαι πολύ πιο δυνατό αυτό που οι Γερμανοί λένε Heimat, δηλ. εκεί όπου αισθάνεσαι ότι ανήκεις. Τα Ελληνοαμερικανάκια λοιπόν θα έχουν για πατρίδα τους κάτι ανάμεσα σε Ελλάδα και Αμερική, αυτό το πολύ προσωπικό που η οικογένειά τους τούς έχει “μάθει”. Δεν μπορεί να είναι κάτι αντικειμενικό, ούτε είναι το ίδιο για όλους, όπως δεν είναι το ίδιο για όλους η έννοια της Ελλάδας. Να πω επίσης ότι δεν πιστεύω ότι οι Έλληνες που πολέμησαν το 1821 (ή οποτεδήποτε) ήταν λιγότερο μπερδεμένοι ή “καλύτεροι” από εμάς. Πάντα υπήρχαν “καλοί και ηθικοί” και από την άλλη “ανήθικοι και κακοί”, και για να γίνουν τα πράγματα πιο μπερδεμένα, όλοι έχουν τους λόγους του που έπραξαν έτσι σε μία δεδομένη στιγμή και μπορούν όλοι (ή σχεδόν όλοι) να αλλάξουν και από “καλοί” να γίνουν “κακοί” και τούμπαλιν. Για σκέψου δηλ. τι θα μπορουσε να πει κανείς για τους μαχητές/αντάρτες/ληστοσυμμορίτες (όπως θέλεις πες τους) του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στον πόλεμο και στον εμφύλιο. Ήταν καλοί ή κακοί;

    • Ληδού, συμφωνώ μαζί σου για το ότι ο καθένας από την πλευρά του βλέπει τα πράγματα με τέτοιο τρόπο που γι’ αυτόν βγάζει νόημα και για το ότι είναι δύσκολο αν όχι αδύνατο να πει κανείς για κάποιον συνολικά “Είναι καλός” ή “Είναι κακός”. Αυτό που σ’εμένα φαίνεται λάθος, στον άλλο φαίνεται σωστό, και, αν μου αναλύσει το δικό του σύστημα αξιών, και προσπαθήσω να μπω με ειλικρίνεια στη θέση του, πιθανότατα θα βρω σ’αυτό στοιχεία που στέκουν και θα τον καταλάβω. Όπως έχει πει και μια γνωστή μου, “Κάθε απόφαση είναι σωστή τη στιγμή και στις συνθήκες που την παίρνει κανείς”. Εγώ είμαι η πρώτη που λειτουργώ έτσι και δυσκολεύομαι να διαμορφώσω άποψη για οποιονδήποτε γιατί πάντα βλέπω και την άλλη πλευρά, σε βαθμό που το θεωρώ μειονέκτημά μου.

      Οπότε, πιθανά να είναι αλήθεια, οι ήρωες του ’21 να ήταν εξίσου μπερδεμένοι με μας και εμείς τώρα εκ των υστέρων να τους προσδίδουμε τη βεβαιότητα και τη σιγουριά που θα θέλαμε να είχαν για να αισθανόμαστε εμείς ασφαλείς. Δεν μ’αρέσει, όμως, καθόλου αυτή η εκδοχή. Επίσης η εκδοχή αυτή δεν ακυρώνει το ότι σκοτώθηκαν για κάτι που αυτοί θεωρούσαν ιδανικό, και για το οποίο δεν γίνεται εμείς σήμερα να μην είμαστε ευγνώμονες, ούτε ακυρώνει την ευθύνη που έχουμε απέναντι στο ότι γεννηθήκαμε Έλληνες. Οι κάτοικοι της Ζουαζιλάνδης έχουν αντίστοιχη ευθύνη απέναντι στο ότι γεννήθηκαν Ζουαζιλανδοί, τουλάχιστον έτσι αισθάνομαι εγώ.

      Γενικώς αυτή η σκεπτικιστική τάση που επικρατεί σήμερα, όπου αμφισβητούνται όλες οι “΄πατροπαράδοτες” έννοιες κατά τα προστάγματα της σύγχρονης φιλοσοφικής σκέψης (το βλέπω πολύ στο πανεπιστήμιο), όπου προβάλλεται ένας κόσμος στον οποίο τα πάντα είναι εντελώς προσωπικά και σχετικά και δεν υπάρχει καμιά συνολική συλλογική αλήθεια, μπορεί να έχει λογικά ερείσματα, και είμαι σίγουρη ότι κάποιος με γνώσεις θα με κατατρόπωνε σε αντίστοιχη συζήτηση, όμως εμένα προσωπικά με τρομάζει πάρα πολύ. Μπορεί κι αυτό να ερμηνεύεται ψυχαναλυτικά και να έχει να κάνει με τη δική μου βαθύτερη ανάγκη για αίσθηση σταθερότητας και σιγουριάς, πάντως εγώ έτσι νιώθω.

      • Και να συμπληρώσω εδώ ότι, μιλώντας για ευθύνη, δεν αναφέρομαι στην ευθύνη να επικρατήσουμε απέναντι στους άλλους, τους διαφορετικούς, αλλά στην ευθύνη να καταλάβουμε ποιοι είμαστε, από πού ερχόμαστε, ποια είναι τα στοιχεία αυτά του πολιτισμού που μας χαρακτηρίζουν, και τα στοιχεία αυτά να τα ζήσουμε και να τα μεταλαμπαδεύσουμε όχι ως φολκλόρ ή αρχαιολατρεία αλλά ως ζωντανό βίωμα. Τώρα το πώς γίνεται αυτό είναι άλλο ερώτημα, δεν έχω ιδέα.

  2. Έχει τόσο ενδιαφέρον! Και πλάκα… να διαβάζεις προβληματισμούς τόσο γνώριμους. Μ’ αρέσει πάντως πολύ και το πόσο και το πώς προβληματίζεσαι. Η πατρίδα μας είναι μέσα μας θα έλεγα και καθορίζει αυτό που είναι ο καθένας. Δεν έχει τόση σημασία αν θα γυρίσουν ποτέ τα Ελληνοαμερικανάκια. Συνταγή “μεταλαμπάδευσης πολιτισμού” νομίζω δεν υπάρχει, βάζεις τα υλικά που σου πάνε και το μαγείρεμα το αναλαμβάνει ο χαρακτήρας, ο χρόνος, οι επιλογές και τόσα άλλα… (γέλασα με την κοινή αναφορά στον Αλκίνοο ;-))
    Καλή συνέχεια!

  3. Pingback: Πατριδογνωσία ΙΙ | Πού είμαι; Α, ναι… στην Αμερική…

  4. Pingback: Έχετε γεια βρυσούλες… | Πού είμαι; Α, ναι… στην Αμερική…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s