Πατριδογνωσία ΙΙ

children_flagsΑς αφήσουμε λίγο τα επώδυνα περί κρίσης. Ήρθε η στιγμή να διαβάσετε τα πρώτα αποτελέσματα της ζύμωσης των περσινών σκέψεών μου με την εμπειρία της φετινής μου διδασκαλίας στο ελληνικό σχολείο.

Διάβασα τις προάλλες ένα άρθρο γραμμένο από Ελληνοαμερικανό δεύτερης γενιάς, στο οποίο ο δημοσιογράφος εξιστορούσε (αρκετά χιουμοριστικά) πώς η αίσθηση της ελληνικότητάς του κλονίστηκε όταν επισκέφθηκε την Αθήνα για πρώτη φορά ως ενήλικος. Εκεί, και ενώ ο ίδιος έως τότε θεωρούσε τον εαυτό του απόλυτα Έλληνα, ανακάλυψε με έκπληξη ότι οι Αθηναίοι τον εξελάμβαναν ως μη-Έλληνα. Τον έβλεπαν ως Αμερικανό, αποκομμένο από τη σημερινή ελληνική πραγματικότητα, με την αντίληψή του για το τι σημαίνει Ελλάδα προσκολλημένη στην εποχή που οι γονείς του άφησαν τη γενέτειρά τους, αρκετές δεκαετίες πριν.

Στα λόγια των Ελλήνων συνομιλητών του συγγραφέα, αναγνώρισα, επίσης με έκπληξη, τις σκέψεις μου σχεδόν αυτολεξεί (μπορείτε να το διαπιστώσετε στην περσινή μου ανάρτηση). Ακριβώς έτσι αντέδρασα κι εγώ όταν πρωτοήρθα σ’ επαφή με Ελληνοαμερικανούς εδώ, και συνεχίζω να αισθάνομαι κάποιες στιγμές και τώρα. Ειδικά στην αρχή, είχα πολλές φορές σκεφτεί ότι, χαρακτηρίζοντας τους εαυτούς τους ως Έλληνες, οι Ελληνοαμερικανοί ζουν στην ουσία μια αυταπάτη, αφού δε γνωρίζουν και δεν πονάνε την Ελλάδα σαν εμένα, που τη νιώθω οργανικό μέρος μου και που θρηνώ την έλλειψή της σε κάθε κύτταρό μου κάθε στιγμή.

Καθώς, όμως, περνά ο καιρός, και τους γνωρίζω περισσότερο κι ευρύτερα, διαπιστώνω την τεράστια ποικιλομορφία και το βαθμό υποκειμενικότητας που η έννοια της πατρίδας μπορεί να εμπεριέχει. Βλέπω ότι, στην αίσθησή τους ότι είναι Έλληνες, και απ’ τη δική τους οπτική γωνία, πιθανότατα κρύβεται τόση αλήθεια όση και στη δική μου από την πλευρά μου. Η μαθήτριά μου στο ελληνικό σχολείο, ηλικίας έκτης δημοτικού, γεννημένη και μεγαλωμένη εδώ, Αμερικανάκι καθ’ όλα κατ’ εμέ, που πρέπει να την πιέσεις για να μη σου απαντήσει στ’ Αγγλικά, δηλώνει απερίφραστα “Είμαι Ελληνίδα”. Και η συγκεκριμένη έχει δύο γονείς Έλληνες απ’ την Ελλάδα, πηγαίνει κάθε καλοκαίρι στους παππούδες της για μεγάλο διάστημα, μπορεί, λοιπόν, κανείς να δικαιολογήσει την οπτική της. Όμως παρόμοιες δηλώσεις έχω ακούσει και από άλλους μαθητές, με μόνο ένα γονέα Έλληνα, που μιλούν ελάχιστα Ελληνικά, που δεν έχουν πάει ποτέ στην Ελλάδα.

Πράγματι, για τους μαθητές μου, το γεγονός ότι έχουν τούτη την καταγωγή αποτελεί την ειδοποιό διαφορά τους, σ’αυτήν εδώ την απίθανα πολυσυλλεκτική χώρα. Είναι το στοιχείο που τους ενώνει μεταξύ τους, που τους δίνει μια κοινή ταυτότητα ξεχωριστή. Διαφορετική σε πολλά από τη δική μας, των γηγενών Ελλήνων, σίγουρα με στοιχεία του παρελθόντος και με τουριστική ματιά για την Ελλάδα, όχι, όμως, απαραίτητα, λιγότερο έγκυρη ή λιγότερο καθοριστική γι’ αυτούς. Τους ρωτούσα ποιο είναι το αγαπημένο τους φαγητό για την Ημέρα των Ευχαριστιών, περιμένοντας ν’ακούσω κάποια επιλογή από την κλασική αμερικάνικη γαλοπούλα με πουρέ, γλυκοπατάτες και λαχανικά, οι απαντήσεις, όμως που πήρα ήταν παστίτσιο, τυρόπιτα και σπανακόπιτα. Μια μέρα τους κέρασα μπισκότα γεμιστά Παπαδοπούλου και μου είπαν ότι είναι τ’αγαπημένα τους, μάλιστα ήξεραν όλες τις γεύσεις καλύτερα από μένα. Την ώρα που παίζουν μεταξύ τους, κι ενώ μιλάνε Αγγλικά, πετάνε κι από μια ελληνική λέξη, και είναι έκδηλη η ιδιαίτερη κοινή σημασία της γι’ αυτούς. Βαριούνται να έρθουν στο ελληνικό σχολείο, γκρινιάζουν και χαζεύουν την ώρα της Γραμματικής, όμως με περηφάνια τραγουδούν ελληνικά τραγούδια στους συμμαθητές τους στο αμερικάνικο σχολείο ή κάνουν φιγούρες σε παραστάσεις ελληνικών χορών στο προαύλιο της εκκλησίας μπροστά σε αμερικάνικο κοινό.

Η μητέρα μου, που μεγάλωσε στην Αμερική, μου έχει πει ότι πάντα αισθανόταν πως βρίσκεται κάπου ανάμεσα στις δύο χώρες, χωρίς να νιώθει ότι ανήκει ολοκληρωτικά σε καμιά. Το ίδιο μου έχουν αναφέρει επανειλημμένως κι εδώ. Σήμερα άκουσα το εξής, βαθιά αληθινό: Ελληνοαμερικανίδα μητέρα χαρακτήριζε το σύζυγο της κόρης της “ξένο”. Η κόρη, γεννημένη και μεγαλωμένη εδώ, είχε παντρευτεί Αμερικανό, όχι ελληνικής καταγωγής. Η κόρη, λοιπόν, απάντησε: “Μητέρα, εσύ είσαι ξένη. Ο σύζυγός μου κι εγώ εδώ ανήκουμε, εσύ ήρθες από αλλού”. Από την άλλη, η ίδια κοπέλα ξεκίνησε το λόγο αποφοίτησής της στο πανεπιστήμιο με τη φράση “Το όνομά μου είναι [τάδε] και είμαι Ελληνίδα”.

Δεν μπορώ πια να αρνηθώ αυτά που μας ενώνουν με τους Ελληνοαμερικανούς, ειδικά αυτούς που κάνουν προσπάθεια να διατηρήσουν ζωντανή την καταγωγή τους. Όσο κι αν είναι Αμερικανοί για μένα, όσο κι αν τους νιώθω ξένους κάποιες στιγμές, όσο κι αν απουσιάζει η επικοινωνία χωρίς λόγια, αυτή που βασίζεται στα κοινά βιώματα, η κοσμοαντίληψη και η ιδιοσυγκρασία τους συναντιούνται με τις δικές μου περισσότερο απ’ όσο νόμιζα στην αρχή. Γνωρίζοντάς τους, μαθαίνοντας τις ιστορίες τους, μιλώντας με τους γονείς τους για το πώς βρέθηκαν και πώς έζησαν εδώ, αποκτώ καλύτερη αίσθηση για το ποιοι είναι και πώς αντιλαμβάνονται την Ελλάδα. Βλέπω τώρα ότι αποτελούμε αμοιβαίως μια γέφυρα – αυτοί με βοηθούν να προσεγγίσω το απόλυτο άγνωστο, την Αμερική, κι εγώ τους δίνω τη δυνατότητα να πλησιάσουν το δικό τους άγνωστο, που πολλοί διψούν να το μάθουν, τη σημερινή Ελλάδα.

Advertisements

One thought on “Πατριδογνωσία ΙΙ

  1. Pingback: Έχετε γεια βρυσούλες… | Πού είμαι; Α, ναι… στην Αμερική…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s