Έχετε γεια βρυσούλες…

loukas_sleeping

Με την ανησυχία που μόλις διαβάσατε, ότι επαναλαμβάνομαι αντί να εξελίσσομαι, και με το θάρρος που μου έδωσαν τα ενθαρρυντικά σχόλια που έλαβα, για τα οποία θερμότατα σας ευχαριστώ, θα αναφερθώ σε κάτι απ’ αυτά που συνεχώς γυρίζουν στο μυαλό μου τούτες τις εβδομάδες που δεν έγραψα. Για σύνδεση με τα παλιότερα, μπορείτε να δείτε εδώ κι εδώ.

Πέρασε η δεύτερη γιορτή 25ης Μαρτίου που βιώνω στην Αμερική. Αυτή τη φορά από άλλη θέση και οπτική γωνία. Πέρυσι, σχετικά πρόσφατα αφιχθείσα από την Ελλάδα, άγνωστη ανάμεσα σε αγνώστους, ασταμάτητα αναρωτιόμουν τι νόημα μπορεί να έχει εδώ ένας τέτοιος εορτασμός. Φέτος είμαι δασκάλα του ελληνικού σχολείου της τοπικής ενορίας, με τα παιδιά μου μαθητές συμμετέχοντες στη γιορτή, και όχι πια εντελώς άγνωστη (γεγονός για το οποίο είμαι απερίγραπτα ευγνώμων).

Πόση αλλαγή μπορούν να προκαλέσουν τα προαναφερθέντα διαφορετικά δεδομένα; Το αναλογίζομαι. Η απορία μου για τη χρησιμότητα της γιορτής παραμένει εν πολλοίς αναπάντητη. Έχω, όμως, ένα καινούργιο στοιχείο. Έχω επιβεβαιώσει εμπειρικά, ως μέλος πλέον της Ελληνοαμερικανικής κοινότητας, ότι η έννοια “Ελλάδα” δεν είναι η ίδια για τους κατοικούντες εντός και εκτός της. Πέρυσι ήμουν βέβαιη, πέρα από κάθε αμφιβολία, ότι η αληθινή όψη της Ελλάδας είναι αυτή των γηγενών Ελλήνων, που μέχρι τόσο πρόσφατα ζούσα ανάμεσά τους, ενώ ένιωθα έως και ακούσια στοιχεία οίκτου για τους Έλληνες της Αμερικής, που πλανώνται τόσο πολύ καθώς φαντάζονται για ζωντανή μια χώρα της φαντασίας, μια χώρα που πια δεν υπάρχει. Φέτος δεν είμαι τόσο σίγουρη για την ορθότητα αυτού του συλλογισμού.

Πρώτα-πρώτα, διαπιστώνω ότι η αίσθηση περί Ελλάδας παρουσιάζει τεράστιες αποκλίσεις ανάμεσα στους Έλληνες που κατοικούν μέσα σ’αυτήν. Τώρα το ξέρω ότι θα με θαυμάσετε για τη φοβερή ανακάλυψή μου, όμως για μια φορά ακόμη έφτασα να απορώ με την αφέλειά μου να αισθάνομαι μέχρι πρόσφατα ότι είναι δυνατό οι γηγενείς Έλληνες να ομοφωνούν, λόγω κοινών εμπειριών, στην προσέγγισή τους σχετικά με το θέμα, ενώ είναι εξόφθαλμα προφανές ότι συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.

Και φέρνω ένα παράδειγμα. Κατά την οργάνωση της εκδήλωσης, συμφωνήθηκε από την ομάδα των υπολοίπων δασκάλων να παρουσιάσουν οι τάξεις μας κάτι σχετικό με το χορό του Ζαλόγγου. Ανέλαβα να γράψω ένα μικρό κειμενάκι για να πουν τα παιδιά. Το πρώτο μου μέλημα ήταν να φτιάξω κάτι πολύ απλό και σύντομο, που να μη μας κάνει γραφικούς ή φολκλόρ, αλλά να δώσει στα παιδιά, τα οποία πιθανά δεν έχουν καμιά παράσταση από την έννοια “Ζάλογγος” – και τα οποία, ακόμη πιο πιθανά, δεν ενδιαφέρονται κιόλας να αποκτήσουν – μια ιδέα για το τι θα μπορούσε να σημαίνει το γεγονός, μια άποψη για τις αξίες που διαφαίνονται μέσα απ’ αυτό. Ανέτρεξα, λοιπόν, και στο διαδίκτυο, για να δω αν θα μπορούσα να βρω κάποια καλή εκτέλεση του ανάλογου τραγουδιού ή κάποιο άλλο χρήσιμο στοιχείο.

Το ότι κάποιοι αμφισβητούν αν έχει στ’ αλήθεια επιτελεσθεί ο χορός του Ζαλόγγου, όπως τον περιγράφει η παράδοση, ήδη το γνώριζα και, για το δικό μου μυαλό, αυτό δε σήμαινε και κάτι ιδιαίτερο. Το να αποδειχθεί τι συνέβη τότε είναι δουλειά των ιστορικών, οι οποίοι, από εποχή σε εποχή, ανάλογα με τα συμφέροντα και το πολιτικό/πολιτιστικό κλίμα, αλλάζουν τις προσεγγίσεις τους, κι εγώ δεν έχω τόσο βαθιά γνώση της Ιστορίας ώστε να μπορώ να έχω δική μου απόλυτα εμπεριστατωμένη άποψη. Για μένα, είτε έγινε είτε δεν έγινε ακριβώς έτσι το γεγονός, δεν έχει τελικά τόση σημασία. Το αν οι γυναίκες ήταν τρεις, είκοσι ή εξήντα, το αν τραγούδησαν το “Έχε γεια καημένε κόσμε” ή αν αυτό γράφτηκε μεταγενέστερα, την εποχή προώθησης της Μεγάλης Ιδέας, ακόμη και η ακραία περίπτωση η θυσία αυτή πραγματικά να μην έλαβε χώρα και να είναι εξ’ ολοκλήρου θρύλος, δε νομίζω ότι πρέπει ν’ αλλάζει ιδιαίτερα κάτι για μας σήμερα. Εφόσον στη συλλογική συνείδηση ο χορός του Ζαλόγγου διατηρείται ως σύμβολο ελεύθερης επιλογής ανάμεσα στην υποδούλωση ή το θάνατο, εκεί νομίζω ότι οφείλουμε να εστιάσουμε, αντί να μαλλιοτραβιόμαστε για τις πιθανές εκδοχές που μόλις ανέφερα, που αναπόφευκτα συνδέονται με πολιτικές προεκτάσεις.

Στην αναζήτησή μου στο διαδίκτυο αυτό ακριβώς διαπίστωσα, το απόλυτο μαλλιοτράβηγμα, θα τολμούσα να πω σε επίπεδο νηπιαγωγείου, όχι μόνο για το χορό του Ζαλόγγου, αλλά συνολικά για ποικιλία τέτοιων θεμάτων – Μέγας Αλέξανδρος, Βυζάντιο, κρυφό σχολειό, καταστροφή Σμύρνης, άλωση Τριπολιτσάς κλπ. κλπ. Έτσι ενδεικτικά, απλά για να πάρετε μια μικρή γεύση, γιατί τα δείγματα είναι ατελείωτα, μπορείτε να δείτε άρθρο και σχόλια εδώ. Το ήξερα βέβαια κι απ’ την Ελλάδα ότι συμβαίνει αυτό, αλλά πραγματικά, ζώντας μέσα του, δεν είχα συνειδητοποιήσει την έκταση της όλης παράνοιας. Δεν τολμάς να μιλήσεις υποστηρικτικά για θέμα εθνικού χαρακτήρα, ονομάζεσαι εθνικιστής, ρατσιστής, γερμανοτσολιάς και φασίστας, δεν τολμάς να αμφισβητήσεις την ιστορική ορθότητα καθιερωμένων “πατριωτικών” απόψεων, χαρακτηρίζεσαι αριστερός, ανθέλληνας, διεθνιστής, φιλότουρκος.

Εξέφρασα τους προβληματισμούς μου στις άλλες δασκάλες, επισημαίνοντας ότι θα έπρεπε να είμαστε προσεκτικές στην παρουσίασή μας, ώστε να μη λάβουμε κανέναν από τους παραπάνω χαρακτηρισμούς. Μια από τις απαντήσεις που πήρα ήταν ότι, τουλάχιστον εδώ που βρισκόμαστε, δε θα πάει κανενός το μυαλό εκεί, αφού εδώ δεν ξέρουν αυτά που γίνονται στην Ελλάδα και δε λαμβάνουν χώρα τέτοιοι συσχετισμοί. Ε, λοιπόν, εδώ είναι που φέτος η οπτική των Ελληνοαμερικανών μου φάνηκε ότι μπορεί να κρύβει μια βαθιά αλήθεια. Τελικά είναι προσκολλημένοι σε μια φανταστική Ελλάδα, δημιούργημα της νοσταλγίας τους, όπως έλεγα πέρυσι, ή μήπως λόγω της χρονικής και φυσικής απόστασης απ’ αυτήν, έχουν απλώς διατηρήσει την ουσία της έννοιάς της, σε αντίθεση με όσους ζούμε εκεί, που, καθώς τριβόμαστε καθημερινά μέσα στην απόλυτη δυσλειτουργία του σύγχρονου ελληνικού κράτους, φανατιζόμαστε διαρκώς για τα πάντα;

Ο σύζυγός μου με θεωρεί γραφική που, ειδικά τώρα, στην Ελλάδα της ολοκληρωτικής κρίσης, όταν ο κόσμος βρίσκεται σε απόγνωση και η αγωνία της επιβίωσης είναι έκδηλη παντού γυρω μας, αναστατώνομαι και δεν μπορώ να κοιμηθώ τη νύχτα επειδή οι συμπατριώτες μου διαφωνούν για τη σημασία του χορού του Ζαλόγγου, και μάλλον έχει δίκιο. Με πιθανά εντελώς παιδικό τρόπο, αποδίδω τα βαθύτερα αίτια αυτής της κρίσης, μεταξύ άλλων, και στην αποστασιοποίησή μας ως έθνους από συλλογικά ιδεώδη, όπως η ελεύθερη επιλογή ανάμεσα στην υποδούλωση ή το θάνατο που για μένα ο χορός του Ζαλόγγου θα έπρεπε να συμβολίζει, ιδανικά που ίσως θα μπορούσαν να μας ενώσουν στην αντιμετώπισή της ζοφερής μας κατάστασης. Αλλά αυτά τα λέω εγώ, που δεν απειλούμαι με έξωση γιατί δεν έχω να πληρώσω το νοίκι, που δεν αναρωτιέμαι αν θα υπάρχει στο ψυγείο μου κάποιο τρόφιμο αύριο, που δεν περιμένω το παιδί μου να γυρίσει σαν την Κατοχή απ’ το συσσίτιο του σχολείου με κάτι φαγώσιμο μέσα στο τάπερ.

Είμαι σίγουρη ότι, όσο γράφω εδώ, θα επανέλθω στο θέμα.

Advertisements

2 thoughts on “Έχετε γεια βρυσούλες…

  1. Γεια σου Ναταλου, εγω νομιζω οτι εχει μεγάλη σημασία αν ένα γεγονός έλαβε χώρα, ή οχι. Ασφαλώς να συζητήσουμε για την συμβολική αξία του χορού του Ζαλογγου (ελευθερία ή υποδουλωση), αλλα αυτό είναι ένα φιλοσοφικό ερώτημα που χρειάζεται αλλού τύπου, βάθους και ποιότητας ανάλυση. Όταν όμως τίθεται ως γεγονός οτι οι Έλληνες είναι ήρωες (κλπ, κλπ), δεν ξέρω ποσο βοηθάει αυτή τη συζήτηση. Ας ελπίσουμε οτι οι γιορτές θα δίνουν στα παιδιά και όλους μας τη δυνατότητα να σκεφθούμε, και οχι να συγκινηθουμε και να αισθανθουμε “εθνικά υπερήφανοι”. Αυτό είναι μια κατανοητή συναισθηματική ανάγκη, αλλα παραμένει τέτοιο: συναισθηματική ανάγκη
    Φιλια, Λήδα

    • Γεια σου Ληδού,
      Πολύ τη βρίσκω που μου απαντάς σ’αυτού του είδους τα θέματα, και δεν ανταπαντώ για να σου φέρω αντίρρηση, αλλά για να συνεχίσω την αναζήτηση. Ναι, αν κάποιος υποστηρίζει ότι το γεγονός του Ζαλόγγου είναι αδιαμφισβήτητο για να τονίσει ότι μόνο εμείς είμαστε “ήρωες” και “ανώτερο έθνος”, άρα ας μην κάνουμε καμιά κίνηση αυτοκριτικής, προφανώς αυτό δεν είναι κάτι επιθυμητό. Μου δημιουργήθηκε, όμως, ερώτηση: Δεν παίζει και ένας βαθμός συγκίνησης το ρόλο του; Όταν και αν χρειαστεί να αντισταθείς σε κάτι ισχυρό που πάει να σε καταλάβει (π.χ. σε επίπεδο πολιτισμικό, βλ. αυτά που έγραφα στην ανάρτηση περί προπόνησης, για να μη μιλήσω για το οικονομικό/πολιτικό που δεν αισθάνομαι αρμόδια να το πιάσω), δεν παίζει και το συναίσθημα το ρόλο του; Πώς, έτσι εγκεφαλικά, θα επιστρατεύσεις την απαραίτητη εσωτερική ορμή για κάτι τέτοιο;

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s