Κοπιάστε κι από ‘δω…

homer

Για βδομάδες λυπάμαι που δεν έχω γράψει κάτι καινούργιο στο παρόν ιστολόγιο. Είναι αλήθεια ότι όλος μου ο ιστολογιακός χρόνος (και πολύς περισσότερος από αυτόν) αφιερώνεται αυτή τη στιγμή στο Κατ’ Οίκον Ιστορία. Φαίνεται πως επιτέλους βρέθηκε τρόπος η νοσταλγία μου για την πατρίδα να μετασχηματιστεί σε κάτι πιο χρήσιμο από γκρίνια και αμπελοφιλοσοφίες. Έτσι λοιπόν όπως τα βλέπω τα πράγματα, πιθανώς η δραστηριότητά μου εδώ να οδηγείται προς ένα μεγάλο διάλειμμα.

Αν είστε καινούργιοι επισκέπτες, φυλλομετρώντας τις παρούσες αναρτήσεις μου προς τα πίσω θα πάρετε μια καλή γεύση των σκέψεων και των αισθημάτων που συνόδευσαν την προσαρμογή μου στην Αμερική. Μετά από πέντε χρόνια, νομίζω πως αυτή έχει τώρα φτάσει σε κάποια ολοκλήρωση. Εύχομαι η μουρμούρα μου να φανεί χρήσιμη σε όποιον περνά πιθανώς ανάλογες εμπειρίες ή αναρωτιέται πώς μπορεί να νιώθει κανείς πραγματοποιώντας μια τέτοια μετανάστευση. Σίγουρα βοήθησε εμένα να αντιμετωπίσω αυτήν την τόσο δύσκολη διαδικασία.

Από την άλλη, αν εσείς ή οι γνωστοί σας θα μπορούσατε να χρησιμοποιήσετε το καινούργιο μου ιστολόγιο ως εργαλείο για να διδάξετε στα παιδιά σας ελληνική Ιστορία, θα χαρώ πολύ να κατευθυνθείτε προς τα εκεί. Με αρκετό θράσος, εφόσον δεν είμαι εκπαιδευτικός, και με το υπόβαθρο που μου προσφέρει η φοίτησή μου στο τμήμα Σπουδών στον Ελληνικό Πολιτισμό του Ανοιχτού Πανεπιστημίου, ξοδεύω πλέον σημαντική ενέργεια για τη δημιουργία του.

Στόχος μου είναι να κάνω εύκολη για κάποιον μη ειδικό σαν κι εμένα τη διδασκαλία της ελληνικής Ιστορίας στο σπίτι. Σταχυολογώ τις καλύτερες σχετικές δραστηριότητες που βρίσκω στο διαδίκτυο, πολλές από αυτές τις απλοποιώ με γνώμονα την εμπειρία των παιδιών μου που μεγαλώνουν έξω από την Ελλάδα, φτιάχνω επιπλέον και δικές μου και παρουσιάζω το υλικό μάθημα-μάθημα, με οργανωμένο και κατανοητό τρόπο. Επιδιώκω ό,τι θα χρειαστεί κανείς να βρίσκεται μαζεμένο στις αναρτήσεις μου, χωρίς να απαιτείται άλλο ψάξιμο, ούτε κατι περισσότερο από μια προσεκτική ανάγνωσή τους. Αν τελικά έστω και ένας κάνει μάθημα στο παιδί του χρησιμοποιώντας την πληροφορία που επεξεργάζομαι, θα νιώσω ότι ο κόπος μου δεν πάει χαμένος.

Θερμές ευχαριστίες, λοιπόν, σε όσους έχουν κάνει μαζί μου τη διαδρομή μέχρι εδώ. Σας περιμένω για το κέρασμα στα διπλανά διαμερίσματα.

Κατ’ Οίκον Ιστορία στο New Diaspora

nat_eleni

Σήμερα δημοσιεύτηκε στο διαδικτυακό ντοκιμαντέρ New Diaspora το κείμενο που σας είχα αναφέρει ότι έγραψα, το σχετικό με τη διδασκαλία Ελληνικών και Ιστορίας στο σπίτι. Οπότε μπορώ τώρα να το ανεβάσω κι εδώ. Θερμές ευχαριστίες στους συντελεστές του New Diaspora, όπως πάντα.

 ________________________________________________________________________

Βρεθήκαμε στην Αμερική το 2012, όταν τα τρία παιδιά μας ήταν δύο, πέντε κι επτά χρονών. Σημαντικός προβληματισμός μου σχετικά με τη μετανάστευση υπήρξε εξ’αρχής η σχέση που αυτά θα διαμορφώσουν, καθώς θα περνά ο καιρός, με τη μητέρα-πατρίδα. Τι άραγε θα νιώθουν γι’ αυτήν αν μεγαλώσουν μέσα στην αμερικάνικη κουλτούρα, την τόσο διαφορετική απ’ την ελληνική; Πώς μπορώ να τα κάνω ν’ αγαπήσουν τη χώρα καταγωγής τους τόσο, ώστε να τη θεωρούν κομμάτι του εαυτού τους, τουλάχιστον ανάλογης βαρύτητας με τη χώρα στην οποία ζουν; Τα ερωτήματα τούτα δεν έχουν σταματήσει να με απασχολούν.

Για πολλούς με τους οποίους έχω συζητήσει σχετικά, αυτά τα θέματα δεν υφίστανται. Με θεωρούν υπερβολική που προβληματίζομαι σε τέτοιο βαθμό. Για εκείνους, τα πράγματα είναι απλά: Τα παιδιά θα γίνουν πολίτες του κόσμου – μέσα τους θα μπολιαστούν δημιουργικά τα στοιχεία της Ελλάδας με τα χαρακτηριστικά της καινούργιας, και όποιας επιπρόσθετης ενδεχόμενης μελλοντικής τους πατρίδας.

Ζηλεύω όσους ζουν ως μετανάστες και αντιμετωπίζουν το ζήτημα τόσο φυσικά. Γλυτώνουν από μεγάλο εσωτερικό πόνο. Μετά δε από πέντε χρόνια, έχω αρχίσει να σκέφτομαι ότι ίσως και να έχουν δίκιο. Εξ’ ανάγκης έχω ξεκινήσει να υπομένω την ιδέα, που αρχικά ξυπνούσε μέσα μου αποκλειστικά επανάσταση. Βλέπω σταθερά τα παιδιά μου να μιλάνε μεταξύ τους Aγγλικά, να ζουν και να σχολιάζουν καταστάσεις ξένες για μένα, να χαίρονται γιορτές με τις οποίες εγώ δεν νιώθω καμμία συνάφεια, να αποκτούν άγνωστες για μένα συνήθειες και να αγνοούν αυτές που βρίσκονται βαθιά μέσα μου χαραγμένες. Καταβάλλω διαρκή προσπάθεια όλα αυτά να μη μ’ενοχλούν τόσο. Εφόσον δεν μπορώ να τα πολεμήσω, χρειάζεται κάποια στιγμή να τα δεχτώ, δεν μπορεί να ζει κανείς συνεχώς σε μια κατάσταση άρνησης.

Σ’αυτό το γενικό πλαίσιο, απ’ την αρχή αναρωτιόμουν για τις εναλλακτικές μας όσον αφορά την εκμάθηση των Ελληνικών. Επιχείρησα την πρώτη χρονιά εγώ να κάνω μάθημα στα παιδιά, διαπίστωσα, όμως, στην πράξη ότι δεν ήταν καθόλου εύκολο, γιατί απαιτούσε σημαντική πειθαρχία. Με όλες τις δυσκολίες της προσαρμογής, το εγχείρημα σύντομα εγκαταλείφθηκε. Στην περιοχή μας υπάρχουν ελληνικές ενορίες στις οποίες λειτουργούν ελληνικά απογευματινά δημοτικά σχολεία, μία ή δύο φορές την εβδομάδα, κι έτσι τελικά επιλέξαμε αυτήν τη λύση για λίγα χρόνια.

Η μεγάλη μου κόρη το περασμένο καλοκαίρι τελείωσε το δημοτικό, κι αποφοίτησε απ’ το ελληνικό σχολείο. Βρέθηκα, λοιπόν, ξανά αντιμέτωπη με το αρχικό πρόβλημα, και μάλιστα τώρα πιο έντονο, εφόσον είναι μεγαλύτερη. Πώς θα συνεχίσει να μαθαίνει τα Ελληνικά που αντιστοιχούν στην ηλικία της; Έχω κάπως συμβιβαστεί με την ιδέα ότι, υπό τις παρούσες συνθήκες, δεν μπορεί να τα γνωρίζει τόσο καλά όσο αν ζούσαμε στην Ελλάδα, όμως δεν έχω εγκαταλείψει την επιθυμία να τ’αγαπήσει, να διαπιστώσει τον πλούτο τους και να τα χρησιμοποιεί όσο γίνεται σωστότερα και πιο άνετα. Και με τις άλλες γνώσεις στις οποίες έχει μεγάλο κενό; Ιστορία, Αρχαία, αρχαίους συγγραφείς, που τώρα ξεκινούν τα παιδιά στο γυμνάσιο; Είναι για μένα σημαντικό ν’ αποτελέσουν κομμάτι της διαμόρφωσης του εαυτού της. Δεν έμενε, λοιπόν, άλλη λύση από το να επιχειρήσω ξανά εγώ τη διδασκαλία στο σπίτι.

Το καλοκαίρι που βρισκόμασταν στην Ελλάδα για διακοπές, εξοπλίστηκα με βοηθήματα για τα μαθήματα στα οποία έδωσα προτεραιότητα: Νέα, Αρχαία, Ιστορία. Επίσης ανακάλυψα ότι όλα τα ελληνικά σχολικά βιβλία είναι προσβάσιμα στο διαδίκτυο (http://ebooks.edu.gr/new/), και μάλιστα συνοδευόμενα από το βιβλίο του καθηγητή. Επιστρατεύω, δε, στις επάλξεις ό,τι σχετικό βιβλίο μπορώ να βρω, δικό μου ή παιδικό, που να κυκλοφορεί στο σπίτι.

Έκθλιψη; Ποιητικό αίτιο; Χετταίοι; Από τα βάθη της παιδικής μνήμης ανασύρονται θραύσματα αραχνιασμένα που επιζητούν ξεσκόνισμα και συναρμολόγηση. Ομολογώ ότι το εγχείρημα είναι δύσκολο. Δεν είμαι φιλόλογος, και η κατάρτισή μου είναι ελλιπής για να διδάξω τέτοια θέματα. Χρειάζομαι χρονοβόρα προετοιμασία για κάθε μάθημα, αγκαλιά με τα βοηθήματα και τα βιβλία καθηγητή, εκεί που ώρα δεν περισσεύει. Όταν όμως απογοητεύομαι, αναλογίζομαι την εναλλακτική – αν το αφήσουμε, δεν θα γίνει τίποτε απολύτως. Μου δίνει, λοιπόν, θάρρος η σκέψη ότι όσο ελλιπές και να είναι αυτό που κάνουμε, είναι σίγουρα καλύτερο απ’ το καθόλου.

Με κάποια έκπληξη βλέπω ότι, πέρα από τη φυσική αγγαρεία που οποιοδήποτε μάθημα συνεπάγεται, η κόρη μου έχει διάθεση να μελετήσει – με τίποτα, για παράδειγμα, δεν περίμενα να ευχαριστιέται να μεταφράζει αρχαίο κείμενο, κι όμως συμβαίνει, είναι από τα μέρη του μαθήματος που της αρέσουν πιο πολύ! Επιπλέον, έχω σπαζοκεφαλιάσει αυτοσχεδιάζοντας να σκέφτομαι ιδέες που να προσδίδουν στο μάθημα ενδιαφέρον. Το διαδίκτυο έχει αποδειχθεί πολύ χρήσιμο – προσφέρει τεράστια ποσότητα πληροφορίας, αρκεί να υπάρχει χρόνος να τη διερευνήσει κανείς. Πολλοί Έλληνες φιλόλογοι διατηρούν σχετικά ιστολόγια, ενώ, εφόσον η κόρη μου μιλάει Αγγλικά, αξιοποιούμε πολύ το ΥouTube, στο οποίο υπάρχει αφθονία υλικού που δίνει ζωή στο αντικείμενο, ιδιαίτερα της Ιστορίας. Επιπρόσθετα, επειδή με την αρχαία Ελλάδα θα ασχοληθούν κάποια στιγμή και στο αμερικάνικο σχολείο, σε ιστότοπους όπου Αμερικάνοι καθηγητές μοιράζονται μεταξύ τους υλικό, όπως το https://www.teacherspayteachers.com, βρίσκει κανείς χρήσιμες συμπληρωματικές δραστηριότητες.

Δεν ξέρω τι ακριβώς θα καταφέρουμε. Ακόμη αμφιβάλλω για το αν θ’ αντέξουμε να κάνουμε μάθημα ολόκληρη τη χρονιά. Ούτε γνωρίζω αν το εγχείρημα θα έχει συνέχεια. Όσο η κόρη μου μεγαλώνει, τόσο το βάθος της απαιτούμενης γνώσης θα γίνεται μεγαλύτερο. Ο μεσαίος μου γιος τελειώνει κι αυτός φέτος το ελληνικό σχολείο, και πιθανώς του χρόνου να αναγκαστώ να εγκαταλείψω, μην μπορώντας να αντεπεξέλθω στις ανάγκες δύο «μαθητών» σε διαφορετικά επίπεδα. Όμως, στο μικρό διάστημα που το έχουμε επιχειρήσει, και για όσο το καταφέρουμε, αισθάνομαι ότι ο κόπος μας δεν πάει εντελώς χαμένος. Είπαμε, από το τίποτα, ό,τι και να πετύχουμε σίγουρα προσθέτει αξία.

Αν κάποιος νεομετανάστης αναγνώστης σκέφτεται να εφαρμόσει κάτι ανάλογο όμως διστάζει, η πρότασή μου είναι να το δοκιμάσει. Αποδεικνύεται περισσότερο εφικτό απ’ ό,τι φαντάζεται κανείς. Από την άλλη, αν υπάρχει κάποιος που διαθέτει πληροφορίες, υλικό ή διδακτικές συμβουλές να μου προσφέρει, θα τις δεχθώ με μεγάλη ευγνωμοσύνη!

Ιστολόγιο/καταγραφή της διαδικασίας που ακολουθούμε για το μάθημα βρίσκεται στο σύνδεσμο katoikonistoria.wordpress.com.

New Diaspora

Κατ’ Οίκον Ιστορία

my_student

Θα ακολουθήσει σύντομα ανάρτηση στη New Diaspora, όπου γράφω για την καινούργια μου εμπειρία: Διδασκαλία στο σπίτι Νέων Ελληνικών, Αρχαίων και Ιστορίας Α΄Γυμνασίου. Γι’ αυτό και δε θα σας κάνω τώρα σχετική ανάλυση. Είπα, όμως, να καταγράφω τη διαδικασία του μαθήματος ελληνικής Ιστορίας σε ένα καινούργιο ιστολόγιο, ώστε αφενός να έχω εύκαιρη την πληροφορία, αν χρειαστεί να ξανακάνω το ίδιο μάθημα με κάποιο άλλο από τα παιδιά μας, κι αφετέρου, να μπορώ να τη μοιραστώ με όποιον άλλον τη βρει πιθανώς πρακτική.

Ιδού, λοιπόν, το καινούργιο μου δημιούργημα, Κατ’ Οίκον Ιστορία – απολαύστε!

Τόμος Α΄, κεφάλαιο 3, σελ. 133-169

diabasma1

Με πολύ κόπο προσπαθώ να προετοιμαστώ για να δώσω εξετάσεις στο πανεπιστήμιο τον φετινό Ιούλιο. Φρέσκια μεταναστευτική εμπειρία αυτή – να με περιμένουν πίσω στην πατρίδα εξετάσεις στην αρχή των καλοκαιρινών διακοπών. Για όσους δεν γνωρίζουν το ιστορικό, δέκα περίπου χρόνια πριν, όσο ζούσαμε ακόμη στην Ελλάδα, ξεκίνησα να παρακολουθώ το τμήμα Σπουδών στον Ελληνικό Πολιτισμό του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου. Το έκανα με πολύ αργό ρυθμό, από ακαδημαϊκό ενδιαφέρον, σε μια απόπειρα να καταλαγιάσει κάπως η άσβεστη δίψα μου – την έχετε διαπιστώσει σ’αυτό το ιστολόγιο – για κατανόηση της σημερινής θέσης μας ως έθνους στον παγκόσμιο πολιτιστικό χάρτη.

Βρισκόμουν ακριβώς στη μέση του προγράμματος όταν μετακομίσαμε στην Αμερική, και πήρα αναβολή για κάποια χρόνια γιατί οι αλλαγμένες περιστάσεις δεν ευνοούσαν τη μελέτη. Φέτος, λοιπόν, έπρεπε, σύμφωνα με τον κανονισμό, ή να συνεχίσω την παρακολούθηση ή να την εγκαταλείψω οριστικά. Επέλεξα το πρώτο, το μάθημα που περίμενε στη σειρά ήταν η Αρχαία Ελληνική και Βυζαντινή Φιλολογία, κι έτσι μ’αυτήν βουρλίζομαι προσπαθώντας κάπως να καταπιαστώ. Ακόμη δεν ξέρω πώς θα τα καταφέρω.

Άλλος άνθρωπος ήμουν όταν ξεκίνησα αυτό το εγχείρημα και άλλος τώρα. Ο κόσμος μου τότε ήταν ασφαλής, μοναδικός, αδιατάρακτος και σταθερά παρών γύρω μου. Κοιτούσα έξω απ’ το παράθυρο κι έβρισκα αυτονόητα τα πεύκα αντί για τα ελάφια, το μεσημεριανό ήταν το κύριο γεύμα μας όταν επέστρεφαν τα παιδιά απ’ το σχολείο, αντί να τους προσφέρω όπως οι Αμερικάνοι στα πεταχτά ένα κολατσιό πριν τρέξουμε για τις δραστηριότητες, όταν επιθυμούσα να μοιραστώ τις σκέψεις μου ήταν αρκετό ν’ ανοίξω την πόρτα και να μιλήσω για λίγο, αντί να κάθομαι και να πληκτρολογώ με τις ώρες. Κυκλοφορώντας εκτός σπιτιού, άκουγα παντού τη γλώσσα μου αντί για χίλιες γλώσσες ξένες και διαφορετικές, παράγγελνα μέτριο καφέ χωρίς να είναι απαραίτητες περαιτέρω διευκρινίσεις, έλεγα “ονομαστική γιορτή” και ήξερα πως οι άλλοι αυτόματα καταλαβαίνουν τι εννοώ. Δεν αμφέβαλλα καθημερινά για το μέλλον της Ελλάδας, για το αν και πώς αυτή θα συνεχίσει να υπάρχει, για το αν και πώς εγώ και τα παιδιά μου θα ξαναβρεθούμε κάποτε να ζούμε μέσα στα φυσικά σύνορά της. Στο πρακτικό επίπεδο δε, υπήρχε το υποστηρικτικό πλαίσιο που εδώ δεν διαθέτω, και χρόνος επαρκής, που τώρα διασπάται σε πολλαπλές ενασχολήσεις.

Έτσι, έχω βρεθεί συνέχεια να αναβάλλω το διάβασμα, και, όταν τελικά το κάνω, να με παίρνει άπειρη ώρα μέχρι να συγκεντρωθώ. Όταν επιτέλους κατορθώσω να ξεκινήσω λίγη παραγωγική μελέτη, έρχεται συνήθως η στιγμή που πρέπει να κλείσω τα βιβλία γιατί χρειάζεται να κάνω κάτι άλλο.

Κι όμως. Εκεί που νομίζω ότι αποκλείεται σ’αυτές τις συνθήκες να καταφέρω να αποκομίσω κάτι χρήσιμο από την όλη υπόθεση, εκεί που λέω “Τι νόημα έχουν τώρα όλα αυτά, όταν έχουμε καταντήσει μια χώρα χωρίς προοπτική κι εγώ βρίσκομαι στην άκρη του κόσμου”, εκεί που σκέφτομαι “Άντε, ας προχωρήσω τώρα τυπικά, απλώς για να τελειώνουμε, αφού δεν μπορώ να κάνω κάτι καλύτερο”, πέφτω σε μια τυχαία φράση, σ’ένα στίχο, σ’ένα σχόλιο. Και τότε η φλογίτσα, που ετοιμάζεται να σβήσει καπνίζοντας και τσιτσιρίζοντας, φουντώνει για λίγο σπαρταριστή, και σκορπίζει γύρω της άπλετο, διάχυτο φως, έστω και για κάποιες στιγμές.

Μου είναι πολύ δύσκολο να βάλω την εικόνα τούτη σε λόγια – ό,τι και να επιχειρήσω εγώ να αρθρώσω σχετικά μου φαίνεται ευτελές για να τη χωρέσει. Ο μόνος τρόπος να σας τη μεταφέρω είναι να αντιγράψω κουβέντες άλλων, σπουδαιότερων από μένα, που την έχουν περιγράψει με ακρίβεια απόλυτη.

“Για κοιτάξετε πόσο θαυμάσιο πράγμα είναι να λογαριάζει κανείς πως, από τήν εποχή που μίλησε o Όμηρος ως τα σήμερα, μιλούμε, ανασαίνουμε, και τραγουδούμε με την ίδια γλώσσα. Κι αυτό δε σταμάτησε ποτέ, είτε σκεφτούμε την Κλυταιμνήστρα πού μιλά στον Αγαμέμνονα, είτε την Καινή Διαθήκη, είτε τους ύμνους τού Ρωμανού και το Διγενή Ακρίτα […] (παρένθεση – αυτά ακριβώς που διαβάζω τώρα για το μάθημα). Και όλοι αυτοί, oι μεγάλοι και oι μικροί […] βρίσκουνται μέσα σας, τώρα, βρίσκουνται μέσα σας όλα μαζί, είναι το μεδούλι των κοκάλων σας, καί θα τα βρείτε αν σκάψετε αρκετά βαθιά τόν εαυτό σας” (Γ. Σεφέρης: Δοκιμές Α’).

Δεν νομίζω ότι έχει νόημα να προσθέσω κάτι άλλο. Ας σωπάσω, λοιπόν, κι ας επιχειρήσω καλύτερα ν’ ανοίξω πάλι το βιβλίο. Αλκαίος, Σαπφώ, Πίνδαρος, τόμος  Α΄, κεφάλαιο 3, σελ. 133-169. Βρίσκονται εκεί. Όσο κι αν εγώ αργήσω, όσα εμπόδια κι αν συναντήσω στο δρόμο μου, όσο κι αν δεν καταφέρω τελικά να τους αγγίξω παρά ελάχιστα, αυτοί θα μένουν ζωντανοί, ατάραχοι, παντοτινοί – και θα συνεχίζουν σταθερά να με περιμένουν.

Θέλει αρετή και τόλμη η αυτογνωσία

Για να μην ξεχνάμε και τα ψυχωφέλιμα, ακολουθεί το κείμενο που έγραψα αυτη τη φορά ως συνεισφορά στο διαδικτυακό ντοκιμαντέρ New Diaspora.

________________________________________________________________________

modern_ancient_greek

Πρόσφατα παρακολουθήσαμε στο ελληνικό σχολείο της τοπικής μας ενορίας τη λεγόμενη «Ημέρα των Ελληνικών Γραμμάτων». Είναι μια εκδήλωση που οργανώνεται στις ελληνοαμερικανικές κοινότητες με αφορμή τη γιορτή των Τριών Ιεραρχών, και ως σκοπό έχει, εκτός από την υπενθύμιση του θρησκευτικού χαρακτήρα του συγκεκριμένου εορτασμού, την προβολή της ελληνικής γλώσσας και του ελληνικού πολιτισμού. Κάθε τάξη προετοιμάζει ένα σύντομο πρόγραμμα με απαγγελίες, τραγούδια ή σκετς, στο πνεύμα των σχολικών γιορτών όπως τις γνωρίζουμε από την Ελλάδα, και με ποικιλία θεμάτων παρμένων από την ελληνική πολιτιστική παράδοση, αρχαιότερη ή νεότερη. Έτσι, ενδεικτικά, σε τέτοιες γιορτές έχουν παρουσιαστεί από αρχαία τραγωδία, Ελύτη και Θεοδωράκη έως Βουγιουκλάκη, Τσανακλίδου, Μάλαμα και κλασικά παιδικά τραγούδια.

Η όλη εκδήλωση αποτελεί μια ευκαιρία για να απολαύσουν οι παρευρισκόμενοι τα παιδιά τους να μιλούν Ελληνικά – εικόνα σπάνια πολλές φορές, μια που τα παιδιά συχνά αντιστέκονται και δε θέλουν να μιλήσουν Ελληνικά αν δεν τα πιέσει κανείς – καθώς και για να έρθουν οι μαθητές σε επαφή με στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού, τα οποία αλλιώς δεν έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν. Καθώς δίδαξα στο ελληνικό σχολείο για δύο σχολικές χρονιές, γνωρίζω από προσωπική εμπειρία πως οι δασκάλες δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους, και με πολλή αγάπη και μεράκι προετοιμάζουν την παρουσίαση της τάξης τους.

giorti_grammatwn

Τα συναισθήματά μου, ως γονέα-θεατή, κατά την παρακολούθηση της εν λόγω γιορτής, έχουν υπάρξει εξ’ αρχής ανάμικτα. Έχω γράψει για το θέμα κι άλλες φορές, όπως τότε που περιέγραφα την περσινή παρέλαση της 25ης Μαρτίου στη Νέα Υόρκη. Τον πρώτο μου καιρό στην Αμερική ένιωθα αποκλειστικά λύπη παρακολουθώντας τέτοιες εκδηλώσεις. Παρότι τώρα, εκ των πραγμάτων, την έχω κάπως δεχτεί, τότε δυσκολευόμουν να χωνέψω την εικόνα των παιδιών που, ενώ αισθάνονταν κυρίως ως Αμερικανάκια, ταυτιζόμενα, όπως είναι φυσικό, με την κουλτούρα μέσα στην οποία μεγαλώνουν, παιδεύονταν επί σκηνής, με τα σπασμένα τους Ελληνικά, να παρουσιάσουν κάτι που, κατ’ εμέ, τους ήταν σχεδόν εντελώς ξένο. Την ίδια στιγμή φανταζόμουν τα δικά μου παιδιά να βρίσκονται αργά ή γρήγορα στη θέση τους, κι ένιωθα βαθιά απογοήτευση στη σκέψη ότι, αν καταλήξουμε να μείνουμε εδώ για καιρό, ό,τι σηματοδοτεί την πολιτιστική μας καταγωγή, όσο και να προσπαθήσω, τελικά θα ξεθωριάσει και, καθώς θα προχωρούν οι γενιές, θα χαθεί. Το ερώτημα σταθερά παραμένει για μένα: Αν τελικά τα παιδιά μου μεγαλώσουν στην Αμερική, τι θα τους μείνει από την καταγωγή τους; Μάλλον μια αντίληψη τόσο σχετική με την ελληνική ουσία όσο τα πατατάκια Lays με γεύση Greek Gyro που έχω δει να κυκλοφορούν εδώ.

IMG_1046

Το ερώτημα μου φαίνεται ακόμη πιο φλέγον όταν συνδυαστεί με έναν επιπλέον, επίσης σταθερό μου, προβληματισμό. Έχω περάσει σημαντικό μέρος της ενήλικής μου ζωής προσπαθώντας να κατανοήσω ποια χαρακτηριστικά στοιχειοθετούν τη αξιόλογη όψη της σημερινής Ελλάδας. Υπό τις παρούσες συνθήκες, κατά τις οποίες φανερώνεται σχεδόν καθημερινά, με μικρές και μεγάλες αφορμές, το αρνητικό της πρόσωπο, συχνά δεν μπορώ, όσο κι αν διακαώς το επιθυμώ, να διακρίνω τη θετική της πλευρά  με σαφήνεια. Τα γνωστά τουριστικά κλισέ (ήλιος, θάλασσα, φυσική ομορφιά, ιστορική κληρονομιά και δημοτική παράδοση) σ’αυτή τη φάση δε με ικανοποιούν ως παράγοντες που μπορούν αποκλειστικά να ορίσουν  την αξία μας ως έθνους. Κι αυτό όχι γιατί τα ίδια δε διαθέτουν σπουδαιότητα, αλλά για το ακριβώς αντίθετο.

Αντί εμείς, οι σημερινοί Έλληνες, να παίρνουμε την αυταπόδεικτή τους αξία ως έναυσμα για δημιουργική αναζωογόνηση, ως αφετηρία προς την επιδίωξη ενός αξιόλογου σύγχρονου προσώπου, συχνά τα χρησιμοποιούμε απλώς για να καλύπτουμε τη ζοφερή μας εικόνα και να ματαιώνουμε οποιαδήποτε απόπειρα αυτοκριτικής ή αυτοβελτίωσης. Κρυβόμαστε πίσω από τα παρελθοντικά επιτεύγματα της φυλής μας, διαφημίζοντας σαν δικό μας το μεγαλείο τους στους γύρω μας, χωρίς να υποψιαζόμαστε το υπαρκτό ερώτημα: Εμείς, σήμερα, κατά πόσο είμαστε αντάξιοι του μεγαλείου αυτού; Αν επιχειρήσουμε να αποκριθούμε με ειλικρίνεια, η απάντηση νομίζω πως δε θα μας είναι ιδιαιτέρως ευχάριστη.

Θυμώνω, λοιπόν, όταν γίνομαι μάρτυρας αυτού του είδους της συμπεριφοράς, και στη φετινή Ημέρα των Ελληνικών Γραμμάτων είχα την ευκαιρία να τη διαπιστώσω και πάλι, με αφορμή το τραγούδι της Μελίνας Ασλανίδου «Με την Ελλάδα εγώ ξυπνάω και κοιμάμαι», που στη γιορτή το άκουσα για πρώτη φορά. Ψάχνοντας στη συνέχεια στο διαδίκτυο, ανακάλυψα ένα βίντεο/φωτογραφικό κολάζ με μουσική επένδυση το τραγούδι, που έγινε viral το φετινό καλοκαίρι, τις ημέρες του δημοψηφίσματος, και τώρα έχει συγκεντρώσει περίπου 1.400.000 θεατές.

Παραθέτω αποσπάσματα από τους στίχους, όπως τους βρήκα στο διαδίκτυο:

«Δε σε φοβάμαι […]
…έχω στα στήθια μου τους στίχους του Σεφέρη,
έχω του Γκάτσου την Αμοργό,
έχω τον Κάλβο, τον Σολωμό.
[…]
έχω έναν ήλιο φυλαχτό απ’ τη Βεργίνα,
έχω τον Όλυμπο, τον Υμηττό,
το Παλαμίδι, την κύρα της Ρω.
[…]
έχω μια θάλασσα αγάπες στο Αιγαίο,
έχω στην Κρήτη ένα Θεό,
ένα ακρωτήρι κι ένα σταυρό.
[…]
έχω ένα δέντρο στην Επίδαυρο φυτέψει,
έχω μια ορχήστρα κι ένα βωμό,
έχω το λόγο μου τον τραγικο.»

Ένα τέτοιο άκουσμα, τραγουδισμένο την παρούσα στιγμή της συνολικής εθνικής μας απελπισίας, υπό τους ήχους μουσικής που φέρνει στο νου σωρούς από γαρύφαλλα να πλημμυρίζουν δημοφιλή λαϊκή πίστα, προσωπικά μόνο στενοχώρια μου προκαλεί. Πόσοι μεταξύ μας είναι έστω και ελάχιστα αντάξιοι των όσων αναφέρονται στους στίχους, που τους διατυμπανίζουμε κιόλας, σαν τα επιτεύγματά τους να μας ανήκουν; Πόσοι, του εαυτού μου συμπεριλαμβανομένου, αν δεν είναι αντάξιοι, έχουν τουλάχιστον διαβάσει Σεφέρη, Γκάτσο, Κάλβο, Σολωμό, αρχαία τραγωδία, σε βάθος τέτοιο που να έχει ειλικρινά επηρεαστεί η ζωή τους, η σκέψη τους, οι επιλογές τους;

Δε λέω να μη νιώθουμε περήφανοι για την καταγωγή μας. Δε λέω πως δεν έχουμε ανάγκη το στήριγμά της στη σκοτεινή συγκυρία που διανύουμε. Ας μη ζούμε, όμως, και με αυταπάτες. Πρόσφατα διάβασα ένα κείμενο του Απόστολου Λακασά για τον πανεπιστημιακό Θεοδόση Τάσιο. Εκεί ο δημοσιογράφος παρατήρησε: «Εμείς πιστεύουμε πως είμαστε καλύτεροι από τους δυτικούς […] Αλλωστε, είμαστε απόγονοι του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού». Η απάντηση που έλαβε ήταν: «Ας τα αφήσουν αυτά τα ελληναράδικα. Μπορεί να ήταν απαραίτητα για την τόνωση της εθνικής μας ταυτότητας το 1800, αλλά τώρα; Εκμεταλλευόμαστε ένα κλέος στο οποίο δεν συνεργήσαμε.» Δεν μπορώ παρά να συμφωνήσω. Μάλλον έχει έρθει ο καιρός να ανασκουμπωθούμε.

yasou1

New Diaspora

My big fat Greek Fest

Τσίπρας στην Αμερική, όλο σχόλια διαβάζω στο διαδίκτυο, κι αναπόφευκτα πάλι το γνωστό θέμα τριγυρνάει στο μυαλό μου, έχετε κουραστεί να τ’ ακούτε – ποιοι είμαστε, ποια εικόνα δίνουμε στους άλλους αλλά και στους εαυτούς μας κλπ. κλπ. (Παρεπιπτόντως, πετύχατε τη θεϊκή φράση που κυκλοφορεί ως δική του ατάκα; “…And from here, my woman Pidgeon“. Γελάσαμε πάρα πολύ).

Πάλι σ’αυτό το μοτίβο, λοιπόν, έγραψα κι αυτή τη φορά για το διαδικτυακό ντοκιμαντέρ New Diaspora. Παραθέτω την ανάρτηση για όποιον δεν βαρέθηκε ακόμη.

_________________________________________________________________________

t_shirtΟι ελληνοαμερικανικές κοινότητες της παλαιότερης κυρίως διασποράς συχνά συσπειρώνονται γύρω από κάποια ελληνική Ορθόδοξη εκκλησία. Οι εκκλησίες αυτές, εκτός από την επιτέλεση των σχετικών με τη λατρεία εκδηλώσεων, αναλαμβάνουν και το ρόλο του σημείου συνάντησης και κοινωνικοποίησης των ελληνικής καταγωγής μελών τους, καθώς οργανώνουν ελληνικό σχολείο και πολλές άλλες δραστηριότητες για τα παιδιά και τους νέους, όπως πρωταθλήματα, παραδοσιακούς χορούς, διαγωνισμούς υποκριτικής και καλλιτεχνικών ή καλοκαιρινές εξορμήσεις νεανικών ομάδων στην Ελλάδα. Είναι το μέρος όπου οι Ελληνοαμερικάνοι βρίσκονται συστηματικά όλοι μαζί και ο τρόπος ώστε τα παιδιά και τα εγγόνια τους να γνωριστούν και να κάνουν παρέα μεταξύ τους, με απώτερο σκοπό να διατηρηθεί η έννοια της κοινότητας και ο ελληνικός της χαρακτήρας. Για πολλούς Ελληνοαμερικάνους δεύτερης και τρίτης γενιάς, είναι ο μοναδικός δεσμός με την Ελλάδα, τα έθιμα, τις παραδόσεις και την κοσμοαντίληψη των κατοίκων της.

Οι εκκλησίες αυτές στηρίζονται οικονομικά στις συνεισφορές των μελών τους, ενώ μια επιπρόσθετη, πολύ σημαντική, πηγή εισοδήματος αποτελεί η οργάνωση μιας ετήσιας γιορτής, του λεγόμενου “Greek Festival” ή, συντομότερα, Greek Fest. Κάθε εκκλησία διοργανώνει το δικό της φεστιβάλ, το οποίο συνήθως διαρκεί τρεις ή τέσσερις μέρες, και υποστηρίζεται αποκλειστικά από εθελοντική και πολύ κοπιαστική εργασία των μελών της κοινότητας.

foodΗ εκκλησία της περιοχής μας, στην κοινότητα της οποίας και συμμετέχουμε οικογενειακώς από τότε που βρεθήκαμε νεο-μετανάστες στην προαστιακή Αμερική εδώ και τέσσερα χρόνια, είχε πριν λίγο καιρό το δικό της πανηγύρι. Όπως και η παρέλαση της Νέας Υόρκης, για την οποία είχα γράψει παλιότερα στο New Diaspora, έτσι και το Greek Fest μου δημιουργεί κάθε φορά αντικρουόμενα συναισθήματα. Η ειλικρινής και διαρκής ευγνωμοσύνη μου για την παρουσία αυτής της κοινότητας, στην οποία έχω βρει καταφύγιο από την υπαρξιακή αναστάτωση που ακόμη και τώρα μου προκαλεί η απομάκρυνση από την πατρίδα, καθώς και η διαπίστωση ότι οι Ελληνοαμερικάνοι αγαπούν βαθιά ό,τι αισθάνονται ελληνικό, δεν μπορούν να αναιρέσουν το αίσθημα μουδιάσματος που νιώθω κάθε φορά που συμμετέχω σε τέτοιου είδους εκδηλώσεις, οι οποίες κάλλιστα θ’ αποτελούσαν πλάνα της ταινίας “My Big Fat Greek Wedding”.

Με μουσική υπόκρουση που θυμίζει μπουζούκια ή πανηγύρι σε ελληνική επαρχία, οι επισκέπτες του Fest μπορούν να απολαύσουν, εκτός από τα αναμενόμενα σουβλάκι και γύρο, πιάτα όπως γεμιστά, παστίτσιο και μουσακά, αλλά και ελληνοαμερικανικά υβρίδια, όπως Greek Fries (προτηγανισμένες πατάτες τηγανιτές με τριμμένη φέτα και ρίγανη) ή Loukouma Sundae (λουκουμάδες σε μπωλάκι σκεπασμένοι με παγωτό βανίλια, το συναντήσαμε σε άλλο Greek Fest). Όλα τα φαγητά παρασκευάζονται με πολλή αγάπη από τα μέλη της εκκλησίας, ο χαρακτήρας τους όμως δεν παύει να φέρνει στο νου τις τουριστικές ταβέρνες στην Πλάκα. Εξαίρεση τα γλυκά, σιροπιαστά, κουραμπιέδες, μελομακάρονα και λουκουμάδες, που με φροντίδα παρασκευάζουν επί μέρες οι κυρίες της κοινότητας, και τα οποία πλησιάζουν αυτό που θα περίμενε να βρει κάποιος και στο σπίτι του. Στη συνέχεια, οι επισκέπτες, αφού πιουν τον καφέ τους, διαλέγοντας μεταξύ φραπέ κι ελληνικού, μπορούν να περιηγηθούν ανάμεσα σε πάγκους μικροπωλητών με προϊόντα όπως ελαιόλαδα, απομιμήσεις αρχαίων αντικειμένων, κοσμήματα με σταυρούς και «μάτια» ή μπλουζάκια, εικόνα και πάλι αντίστοιχη μ’ αυτήν που συναντά κανείς στα τουριστικά μέρη στην Ελλάδα. Τέλος, έχουν την ευκαιρία να διασκεδάσουν χορεύοντας οι ίδιοι ή παρακολουθώντας παράσταση από τις χορευτικές ομάδες των παιδιών και των νέων, τις οποίες με χαρά βρήκα εντυπωσιακά καλές.

greek_fries

pastries

coffee

replicasjewelryΔιατηρώντας προσωπικό ιστολόγιο από τον πρώτο χρόνο μου εδώ, έχω δεχθεί πλέον αρκετά email για πρακτικές συμβουλές από νέους Έλληνες που, απόλυτα απογοητευμένοι, επιθυμούν διακαώς να εγκαταλείψουν την Ελλάδα για την Αμερική. Το φετινό καλοκαίρι που πέρασα στην Αθήνα μου έδωσε μια δυνατή εικόνα της ζοφερής κατάστασης που επικρατεί τώρα στην ελληνική πραγματικότητα. Οι αδιέξοδες πολιτικοοικονομικές εξελίξεις έχουν εντείνει στο έπακρο το αίσθημα τέλματος και ανασφάλειας, δημιουργώντας πλέον μια ατμόσφαιρα, σύμφωνα με χαρακτηρισμό φίλων, τοξική.

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, αισθάνομαι επιτακτικότερη από ποτέ την ανάγκη επαναπροσδιορισμού της συλλογικής μας ταυτότητας. Ποιοι είμαστε τελικά; Πώς θα επιβιώσουμε μέσα από τη δοκιμασία που περνάμε; Ποια στοιχεία μας είναι αυτά που θα στηρίξουν την αντίστασή μας σ’έναν κόσμο που οι δυναμικές του τροποποιούνται, σε μια Ευρώπη που, και με τη δική μας συνέργεια, μας έχει πλέον στο χέρι; Φοβάμαι ότι τα στερεότυπα Παρθενώνας+τσολιάς+«Ωραίος ως Έλλην» αγκαλιά με souvlaki, tzatziki, syrtaki ανήκουν σε μια άλλη εποχή, δεν είναι πια αρκετά για να μας κρατήσουν. Ακούγομαι εντελώς σαν πολιτικός, όμως χρειαζόμαστε ίσως μια εικόνα διαφορετική, που, με γερό θεμέλιο στα στοιχεία που για εκατοντάδες χρόνια αποτελούν την ιδιοσυστασία μας (ποια είναι αυτά ακριβώς άραγε;), θα μας σπρώξει προς μια νέα σύγχρονη προοπτική.

Αυτές οι σκέψεις με απασχολούν όταν συμμετέχω κι εγώ βοηθώντας στο Greek Fest, παρότι απολαμβάνω ειλικρινά τη συντροφιά των ανθρώπων που έχω πια αγαπήσει, κι ενώ αναγνωρίζω ότι, με μεγάλο κέφι και γνήσια περηφάνια για ό,τι αισθάνονται ελληνικό, δίνουν τον εαυτό τους για την επιτυχία της εκδήλωσης. Τούτα αναλογίζομαι, παρά το γεγονός ότι οι Αμερικανοί επισκέπτες, που δε γνωρίζουν τίποτε άλλο από την Ελλάδα, ευχαριστιούνται την όλη εμπειρία και περνάνε και καλά. Πόσο θα ήθελα να είχαμε κι άλλα να τους δείξουμε, πολύ περισσότερα να τους πούμε… Αυτά, τα κρυμμένα, που κι εμείς οι ίδιοι πια δεν γνωρίζουμε, αυτά που, εδώ και καιρό, παραζαλισμένοι ανάμεσα στις άγνωστες λέξεις της οικονομικής ορολογίας που μας περιστοιχίζουν καθημερινά, δείχνουμε πλέον να τα έχουμε χάσει.

_________________________________________________________

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο διαδικτυακό ντοκιμαντέρ New Diaspora. Θερμές ευχαριστίες.

New Diaspora

Greek what?

Το ξέρω πως άλλα είναι τώρα τα φλέγοντα, αλλά δεν μπορούσα να μην το ανεβάσω. Θυμάστε τι έγραφα παλιότερα σχετικά με το πόσο εκνευριζόμουν όταν έβλεπα κάλπικα “Greek” προϊόντα εδώ στην Αμερική; Greek το ενα, Greek το άλλο, χωρίς να έχει καμία σχέση με Greece, κι εμείς τσολιαδάκια, να χορεύουμε syrtaki τρώγοντας souvlaki, με φόντο μαιάνδρους, τον Παρθενώνα κι ένα εκκλησάκι της Σαντορίνης. Αυτό, μόνο αυτό, πάντα και σταθερά αυτό, αυτή είναι η μοναδική εικόνα που έχουν για μας, η μοναδική εικόνα που εμείς τους προσφέρουμε, απλόχερα, να τη χρησιμοποιήσουν όπως θέλουν, και βέβαια την εκμεταλλεύονται αρκούντως, αφού, απ’ ό,τι φαίνεται, πουλάει.

Και να δυσκολεύεσαι, έτσι όπως είναι τώρα τα πράγματα, να βρεις και κάτι διαφορετικό, απτό, που να περιγράφεται με λόγια και να μην είναι απλώς η νοσταλγία μέσα στην καρδιά σου, να παρουσιάσεις ως αξιόλογο χαρακτηριστικό μας σε όποιον ενδιαφέρεται.

Ε, το έχω πλέον αρκετά συνηθίσει, το έχω πάρει κάπως απόφαση, και διατηρώ πια τη νηφαλιότητά μου. Μπορώ να πω ότι κάποιες φορές γελάω κιόλας με τη δημιουργικότητα του marketing.

Σήμερα, λοιπόν, το απόγευμα, εντόπισα την παρακάτω συσκευασία. Σας αφήνω να την απολαύσετε. Αξίζει νομίζω. IMG_1046